పాకిస్థాన్-చైనాల మధ్య కుదిరిన ఒప్పందాలను ఆ బలూచిస్థాన్ కొత్త దేశం గౌరవిస్తుందా

65 బిలియన్ డాలర్ల చైనా-పాకిస్తాన్ ఎకనామిక్ కారిడార్, బలూచిస్తాన్‌లోని గ్వాదర్ పోర్టును రహదారులు, రైల్వేలు మరియు పైప్‌లైన్‌ల ద్వారా చైనాలోని జిన్‌జియాంగ్‌కు అనుసంధానిస్తుంది. బలూచిస్తాన్ పాకిస్తాన్ నుండి స్వాతంత్ర్యం ప్రకటించుకుంది. అంతర్జాతీయంగా దీనికి గుర్తింపు లేనప్పటికీ, బీజింగ్ యొక్క బెల్ట్ అండ్ రోడ్ ఇనిషియేటివ్ (BRI) కింద ఉన్న ప్రతిష్టాత్మక ప్రాజెక్టులలో ఒకటైన చైనా-పాకిస్తాన్ ఎకనామిక్ కారిడార్ (CPEC) భవిష్యత్తుపై ఇది కొత్త ప్రశ్నలను లేవనెత్తింది. చైనా-పాకిస్తాన్ ఎకనామిక్ కారిడార్ సుమారు 65 బిలియన్ డాలర్ల విలువైన…. బెల్ట్ అండ్ రోడ్ ఇనిషియేటివ్’ (BRI) ప్రాజెక్టులలో CPEC అత్యంత కీలకమైనది. చాలా కాలంగా సాగుతున్న వివాదాల నేపథ్యంలో, దాదాపు $65 బిలియన్ల (రూ.6.2 లక్షల కోట్లకు పైగా) భారీ వ్యయంతో, 3,000 కిలోమీటర్ల మేర ఈ కారిడార్‌ను నిర్మిస్తున్నారు. ఇది బలూచిస్థాన్ ప్రావిన్స్‌లోని వ్యూహాత్మక గ్వాదర్ లోతటి ఓడరేవును (Gwadar Port) చైనాలోని జిన్‌జియాంగ్ ప్రాంతంతో హైవేలు, రైల్వేలు మరియు పైప్‌లైన్ల ద్వారా అనుసంధానిస్తుంది.

గ్వాదర్ పోర్ట్ నియంత్రణ ఎవరిది?
ప్రస్తుత చర్చలన్నీ ఈ కారిడార్‌లోనే అత్యంత కీలకమైన ఆస్తిగా భావించే ‘గ్వాదర్ పోర్ట్’ చుట్టూనే తిరుగుతున్నాయి. ఒకవేళ బలూచిస్థాన్ స్వతంత్ర దేశంగా అవతరిస్తే, గతంలో పాకిస్థాన్-చైనాల మధ్య కుదిరిన ఒప్పందాలను ఆ కొత్త దేశం గౌరవిస్తుందా లేదా అన్నది ప్రశ్నార్థకంగా మారింది.

అంతర్జాతీయ చట్టాల ప్రకారం యాజమాన్య హక్కులకు, నిర్వహణ హక్కులకు మధ్య తేడా ఉంటుంది. భౌగోళికంగా గ్వాదర్ పోర్ట్ బలూచిస్థాన్‌లోనే ఉంది. ఒకవేళ బలూచిస్థాన్‌ను సార్వభౌమ దేశంగా అంతర్జాతీయ సమాజం గుర్తిస్తే, ప్రాంతీయ సార్వభౌమాధికార సూత్రం ప్రకారం ఆ పోర్ట్ వారి భూభాగంలోకి వస్తుంది. అయితే, ఇది పాకిస్థాన్ గతంలో చైనాతో చేసుకున్న ఒప్పందాలను ఆటోమేటిక్‌గా రద్దు చేయదు. ప్రస్తుతం చైనా ప్రభుత్వ రంగానికి చెందిన ‘చైనా ఓవర్సీస్ పోర్ట్స్ హోల్డింగ్ కంపెనీ’ (COPHC) పాకిస్థాన్ ప్రభుత్వంతో కుదుర్చుకున్న దీర్ఘకాలిక ఒప్పందం ప్రకారం గ్వాదర్ పోర్ట్ నిర్వహణను చూస్తోంది. ఈ ఒప్పందం చైనాకు కేవలం నిర్వహణ హక్కులను మాత్రమే ఇస్తుంది తప్ప, ఓడరేవుపై సార్వభౌమాధికారాన్ని బదిలీ చేయదు.

ఒప్పందాలను మార్చవచ్చా?.

స్వతంత్ర బలూచిస్థాన్ ఏర్పడితే, పాకిస్థాన్ గతంలో చేసుకున్న ప్రతి వాణిజ్య ఒప్పందాన్ని అంగీకరించాలనే చట్టపరమైన నిబంధన ఏమీ లేదు. కొత్తగా ఏర్పాటయ్యే ప్రభుత్వం పాత ఒప్పందాలను కొనసాగించవచ్చు, తిరిగి చర్చలు (Renegotiate) జరపవచ్చు లేదా దేశీయ చట్టాలు మరియు అంతర్జాతీయ మధ్యవర్తిత్వ (Arbitration) నిబంధనలకు లోబడి వాటిని రద్దు కూడా చేయవచ్చు. చట్టపరమైన కారణాలు లేకుండా ఒప్పందాలను రద్దు చేస్తే విదేశీ పెట్టుబడిదారులు నష్టపరిహారం కోరవచ్చు….

అయినప్పటికీ, పాకిస్థాన్ నుండి వారసత్వంగా వచ్చే పోర్ట్ లీజులు, మైనింగ్ కాంట్రాక్టులు, ఇంధన ప్రాజెక్టులు మరియు మౌలిక సదుపాయాల ఒప్పందాలను చట్టబద్ధంగా పునఃసమీక్షించే హక్కు బలూచిస్థాన్‌కు ఉంటుంది. గతంలో కొత్తగా స్వాతంత్ర్యం పొందిన పలు దేశాలు తమ వ్యూహాత్మక ఆస్తులు, సహజ వనరుల విషయంలో ఇటువంటి సమీక్షలు జరిపిన దాఖలాలు ఉన్నాయి.

CPEC భవిష్యత్తు ఏమిటి?
చైనా పశ్చిమ ప్రాంతాన్ని అరేబియా సముద్రంతో కలిపే CPEC ప్రాజెక్ట్‌కు గ్వాదర్ పోర్ట్ దక్షిణ ద్వారం లాంటిది. ఒకవేళ గ్వాదర్ పోర్ట్‌పై పాకిస్థాన్‌కు నియంత్రణ తప్పితే, ప్రస్తుత రూపంలో ఉన్న CPEC ఫ్రేమ్‌వర్క్ పూర్తిగా నిలిచిపోతుంది. కారిడార్‌ను కొనసాగించాలంటే చైనా తప్పనిసరిగా కొత్తగా ఏర్పడే బలూచిస్థాన్ ప్రభుత్వంతో సరికొత్త ఒప్పందాన్ని కుదుర్చుకోవాల్సి ఉంటుంది. లేనిపక్షంలో, గ్వాదర్ నుండి పాకిస్థాన్ అంతర్గత ప్రాంతాలకు అనుసంధానించే ప్రాజెక్టులు రాజకీయ, వాణిజ్యపరమైన అనిశ్చితిని ఎదుర్కొంటాయి.

హైవేలు, పవర్ ప్లాంట్ల యాజమాన్యం కూడా నిధుల ఒప్పందాలపై ఆధారపడి ఉంటుంది. చాలా CPEC ప్రాజెక్టులు పాకిస్థాన్‌కు ఇచ్చిన సార్వభౌమ రుణాల (Sovereign Loans) ద్వారా నిర్మించబడ్డాయి. అంటే రుణాలు చెల్లిస్తున్నంత కాలం పాకిస్థానే వాటికి చట్టపరమైన యజమాని. బలూచిస్థాన్ పరిధిలోని మౌలిక సదుపాయాల యాజమాన్యం, అప్పుల పంపకం మరియు అంతర్జాతీయ గుర్తింపు వంటి అంశాలు భవిష్యత్ చర్చలపై ఆధారపడి ఉంటాయి.

చైనా కార్మికులు – భద్రతా ఆందోళనలు
ప్రస్తుతం CPEC ప్రాజెక్టులలో పనిచేస్తున్న చైనా ఇంజనీర్లు, సాంకేతిక నిపుణులు పాకిస్థాన్‌తో ఉన్న వీసాలు, వర్క్ పర్మిట్లు మరియు ద్వైపాక్షిక ఒప్పందాల ద్వారా అక్కడ ఉంటున్నారు. బలూచిస్థాన్ వేరుపడితే ఆ నిబంధనలు వర్తించవు. కొత్త ప్రభుత్వం చైనా కార్మికులకు కొత్త పర్మిట్లు ఇవ్వవచ్చు, లేదా చైనా ఉనికిని తగ్గించేలా కొత్త కార్మిక, భద్రతా నిబంధనలను తీసుకురావచ్చు.