డీలిమిటేషన్‌, కులగణన, మహిళల రిజర్వేషన్‌పై దేశం దృష్టి సారించాల్సిన సమయం వచ్చిందా?.
దేశ రాజకీయాల భవిష్యత్తును, బహుజన సమాజం రాజకీయ వాటాను, దక్షిణాది రాష్ట్రాల ప్రాధాన్యాన్ని రాబోయే దశాబ్దాల పాటు ప్రభావితం చేసే అంశం ఏది? నీట్‌ వంటి తక్షణ వివాదాలా? లేక డీలిమిటేషన్‌, మహిళల రిజర్వేషన్, కులగణన వంటి రాజ్యాంగపరమైన అంశాలా? ఈ ప్రశ్నకు సమాధానం వెతికితే, దేశవ్యాప్తంగా మరింత విస్తృత చర్చ జరగాల్సింది ఈ అంశాలపైనే అనే అభిప్రాయం వ్యక్తమవుతోంది.
దక్షిణాది రాష్ట్రాల ఆందోళన
నియోజకవర్గాల పునర్విభజన (డీలిమిటేషన్‌)ను చాలామంది కేవలం సరిహద్దుల మార్పుగా చూస్తారు. కానీ వాస్తవానికి అది రాజకీయ ప్రాతినిధ్యాన్ని ప్రభావితం చేసే కీలక ప్రక్రియ. రాజ్యాంగంలోని 81, 82, 170 అధికరణాల ప్రకారం జనాభా ఆధారంగా లోక్‌సభ, శాసనసభ స్థానాలను పునర్విభజన చేయాల్సి ఉంటుంది. 42వ, 84వ రాజ్యాంగ సవరణల కారణంగా ఈ ప్రక్రియను 2026 తర్వాతి జనగణన వరకు వాయిదా వేశారు. ఇప్పుడు ఆ గడువు ముగియనున్న నేపథ్యంలో ఈ అంశం మళ్లీ చర్చకు వస్తోంది.
దక్షిణాది రాష్ట్రాల ప్రధాన ఆందోళన ఏమిటంటే… కుటుంబ నియంత్రణ, విద్య, ప్రజారోగ్య రంగాల్లో మెరుగైన ఫలితాలు సాధించి జనాభా పెరుగుదలను నియంత్రించిన రాష్ట్రాలు, జనాభానే ప్రధాన ప్రమాణంగా తీసుకుంటే రాజకీయ ప్రాతినిధ్యంలో నష్టపోయే అవకాశం ఉందన్న భావన. దేశ ప్రయోజనం కోసం అమలు చేసిన విధానాల ఫలితంగా రాజకీయంగా నష్టపోవడం సమంజసమేనా అనే ప్రశ్నకు విస్తృత చర్చ అవసరమని పలువురు విశ్లేషకులు అభిప్రాయపడుతున్నారు.
కులగణన ఎందుకు కీలకం?
మహిళల రిజర్వేషన్‌కు విస్తృత రాజకీయ మద్దతు ఉన్నప్పటికీ, ఆ రిజర్వేషన్ వల్ల అన్ని సామాజిక వర్గాల మహిళలకు సమాన అవకాశాలు లభిస్తాయా అనే ప్రశ్న కూడా ముందుకు వస్తోంది. ముఖ్యంగా బీసీ, ఎస్సీ, ఎస్టీ, ముస్లిం, క్రైస్తవ మహిళలకు ప్రత్యేక ప్రాతినిధ్యం ఎలా కల్పిస్తారనే అంశంపై చర్చ కొనసాగుతోంది.
ఇదే నేపథ్యంలో కులగణనకు ప్రాధాన్యం పెరుగుతోంది. వివిధ సామాజిక వర్గాల వాస్తవ జనాభా వివరాలు లేకుండా రాజకీయ ప్రాతినిధ్యాన్ని నిర్ణయించడం ఎంతవరకు సమంజసమనే ప్రశ్నను సామాజిక న్యాయ వేదికలు లేవనెత్తుతున్నాయి. అందుకే ముందుగా కులగణన, తరువాత డీలిమిటేషన్‌, ఆ తర్వాత మహిళల రిజర్వేషన్ అమలు చేయాలని కొందరు నిపుణులు సూచిస్తున్నారు.
ప్రజలు అడగాల్సిన ప్రశ్నలు
నీట్‌ వంటి అంశాలపై దేశవ్యాప్తంగా చర్చ జరగడం సహజమే. అయితే అదే సమయంలో డీలిమిటేషన్‌, కులగణన, మహిళల రిజర్వేషన్ వంటి రాజ్యాంగపరమైన అంశాలపై కూడా సమాన స్థాయిలో ప్రజా చర్చ జరగాలనే అభిప్రాయం వ్యక్తమవుతోంది. ఎందుకంటే ఇవి ఒక ఎన్నికతో ముగిసిపోయే అంశాలు కాదు; దేశ రాజకీయ నిర్మాణంపై దీర్ఘకాల ప్రభావం చూపే నిర్ణయాలు.
ఈ నేపథ్యంలో ప్రజల ముందున్న ప్రధాన
ప్రశ్నలు ఇవి:.
ముందుగా కులగణన నిర్వహిస్తారా?
డీలిమిటేషన్‌కు ఏ ప్రమాణాలు అమలు చేస్తారు?.
మహిళల రిజర్వేషన్‌లో అన్ని సామాజిక వర్గాల మహిళలకు న్యాయమైన ప్రాతినిధ్యం ఎలా కల్పిస్తారు?.
భారత రాజ్యాంగం ప్రతి పౌరుడికి సామాజిక, ఆర్థిక, రాజకీయ న్యాయాన్ని హామీ ఇస్తుంది. ఆ లక్ష్యానికి అనుగుణంగా ఈ అంశాలపై విస్తృత ప్రజాస్వామ్య చర్చ జరగడం అవసరమని పలువురు నిపుణులు అభిప్రాయపడుతున్నారు. నేడు ఈ అంశాలపై జరిగే చర్చలే రేపటి భారత ప్రజాస్వామ్య దిశను ప్రభావితం చేసే అవకాశం ఉంది.
ఈ వెర్షన్‌లో భాషను మరింత సమతుల్యంగా ఉంచి, అభిప్రాయాలను “పలువురు విశ్లేషకుల అభిప్రాయం”, “కొంతమంది నిపుణుల అభిప్రాయం”గా పేర్కొన్నాను. దీంతో వ్యాసం మరింత విశ్వసనీయంగా, ప్రచురణకు అనుకూలంగా ఉంటుంది.
