సౌదీ అరేబియాతో పౌర అణు కార్యక్రమాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి అమెరికా కుదుర్చుకున్న 30 ఏళ్ల ఒప్పందం.డొనాల్డ్ ట్రంప్ విధించిన “మెలిక” (ఇజ్రాయెల్ కండిషన్).!

సౌదీ అరేబియాతో పౌర అణు కార్యక్రమాన్ని బలోపేతం చేసే లక్ష్యంతో కుదుర్చుకున్న ఒప్పందాన్ని అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ సమీక్ష కోసం కాంగ్రెస్‌కు సమర్పించారు. అయితే, సౌదీ దేశం ఇజ్రాయెల్‌తో సంబంధాలను సమన్వయం చేసుకోకపోతే ఈ ప్రక్రియ ముందుకు సాగదని ఆయన పట్టుబడుతున్నట్లు ట్రంప్ పరిపాలనా యంత్రాంగ అధికారి ఒకరు తెలిపారు.

అణు శక్తి చట్టం ప్రకారం సంబంధిత పత్రాలను సోమవారం క్యాపిటల్ హిల్‌కు సమర్పించినట్లు సదరు అధికారి, అమెరికన్‌ కాంగ్రెస్ ముఖ్య అధికారులు వెల్లడించారు.ఈ ఒప్పందంపై గత నెల అమెరికా రాజధాని వాషింగ్టన్‌లో అమెరికా ఇంధన శాఖ కార్యదర్శి క్రిస్ రైట్, సౌదీ అరేబియా తరఫున ఆ దేశ ఇంధన మంత్రి ప్రిన్స్ అబ్దుల్ అజీజ్ బిన్ సల్మాన్ సంతకాలు చేశారు. మరుసటి రోజే ‘అబ్రహం ఒప్పందాల’ ద్వారా ఇజ్రాయెల్‌తో మెరుగైన సంబంధాలను కొనసాగించాలని తాను సౌదీలను కోరుతున్నట్లు ట్రంప్ ప్రకటించారు. దీంతో ఈ ఒప్పందం కార్యరూపం దాల్చుతుందా లేదా అనే సందేహాలు తలెత్తాయి…2020లో కుదిరిన ‘అబ్రహం ఒప్పందాలు’ ఇజ్రాయెల్‌తో దౌత్య సంబంధాలు ఉన్న అరబ్, ముస్లిం మెజారిటీ దేశాల సంఖ్యను పెంచాయి. అయితే, సౌదీ అరేబియాతో కుదుర్చుకోబోయే పౌర అణు ఒప్పందం పూర్తిగా అమలు కావాలంటే.. రియాద్ (సౌదీ రాజధాని) కూడా ఈ ‘అబ్రహం ఒప్పందాల్లో’ చేరి ఇజ్రాయెల్‌ను అధికారికంగా అంగీకరించాలని అమెరికా అధ్యక్షుడు డొనాల్డ్ ట్రంప్ షరతు పెట్టారు. ఈ మెలిక పెట్టడం సౌదీ అరేబియా నాయకులకు తీవ్ర ఆశ్చర్యాన్ని కలిగించింది. ఈ నేపథ్యంలో ట్రంప్‌ కొంతమంది చట్టసభ సభ్యుల నుంచి తీవ్ర విమర్శలను ఎదుర్కొంటున్నారు.

ఒప్పందం ఏమిటి?.

సౌదీ అరేబియాతో పౌర అణు కార్యక్రమాన్ని అభివృద్ధి చేయడానికి అమెరికా కుదుర్చుకున్న 30 ఏళ్ల ఒప్పందం. దీనిపై అమెరికా, సౌదీ ఇంధన మంత్రులు గత నెలలో సంతకాలు చేశారు. దీన్ని ఇప్పుడు ట్రంప్ ఆమోదం కోసం అమెరికా కాంగ్రెస్‌కు పంపారు..

ఈ ఒప్పందం అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి ఆందోళనలను ఎలా పరిష్కరిస్తుంది?

అమలులో ఉన్న ఒప్పందంలో చేర్చినట్లయితే, అధ్యక్షుడు ట్రంప్ యొక్క యురేనియం సుసంపన్నం చేయరాదనే షరతు, యురేనియం సుసంపన్నతతో ముడిపడి ఉన్న ప్రధాన ద్వంద్వ-వినియోగ మార్గాన్ని తొలగిస్తుంది. సౌదీ అరేబియా తన IAEA సమగ్ర భద్రతా ఒప్పందం, ద్వైపాక్షిక ధృవీకరణ చర్యలు మరియు US అణు సహకార చట్టం యొక్క చట్టబద్ధమైన వ్యాప్తి నిరోధక అవసరాలకు లోబడి NPT అణ్వాయుధ రహిత దేశంగానే కొనసాగుతుంది.

అయితే, ఈ అంచనా తాత్కాలికంగానే ఉండాలి, ఎందుకంటే సంతకం చేసిన ఒప్పందంపై మునుపటి నివేదికలు సుసంపన్నం చేయడానికి మరియు పునఃప్రక్రియ చేయడానికి చట్టపరమైన మార్గం ఉందని, అలాగే సౌదీ అరేబియా IAEA అదనపు ప్రోటోకాల్‌ను స్వీకరించాల్సిన అవసరం లేదని తెలిపాయి. అధ్యక్షుడి ప్రకటన సుసంపన్నం చేయడం గురించి ప్రస్తావించింది కానీ పునఃప్రక్రియ లేదా మెరుగైన IAEA ధృవీకరణ స్థితిని విడిగా స్పష్టం చేయలేదు.

ఈ అపరిష్కృత ప్రశ్నలు ఉన్నప్పటికీ, సౌదీ అరేబియా ఎన్‌పిటి మరియు అంతర్జాతీయ రక్షణల వ్యవస్థ పరిధిలోనే ఉంది. అందువల్ల ఈ ఏర్పాటు, అణ్వస్త్ర వ్యాప్తి నిరోధక చట్రం నుండి భారతదేశానికి ఉన్నటువంటి మినహాయింపును కల్పించదు.

వాషింగ్టన్ ఈ ఏర్పాటును ఎందుకు అంగీకరించింది?

ఈ ఒప్పందం వ్యూహాత్మక, వాణిజ్య మరియు భౌగోళిక రాజకీయ అంశాలను ప్రతిబింబిస్తుంది. ఇది అమెరికా అణు పరిశ్రమకు ఒక ప్రధాన వాణిజ్య అవకాశాన్ని కల్పిస్తుంది, అమెరికా-సౌదీ దీర్ఘకాలిక వ్యూహాత్మక భాగస్వామ్యాన్ని బలపరుస్తుంది, మరియు సౌదీ అరేబియా భవిష్యత్ అణు కార్యక్రమాన్ని ఒక అమెరికన్ సాంకేతిక పర్యావరణ వ్యవస్థ పరిధిలోనే ఉంచడానికి ప్రయత్నిస్తుంది.

అధ్యక్షుడు ట్రంప్ జూలై 23న చేసిన ప్రకటనలో, అబ్రహం ఒప్పందాలలో సౌదీ అరేబియా చేరడాన్ని కూడా బహిరంగంగా తిరిగి అనుసంధానించారు. ఇజ్రాయెల్‌తో సౌదీ సాధారణీకరణ నుండి పౌర అణు సహకారాన్ని వేరు చేశారన్న మునుపటి సూచనలకు ఇది విరుద్ధంగా ఉంది.

సౌదీ అరేబియా తక్కువ ఆంక్షలు గల సరఫరాదారుల ద్వారా తులనీయమైన సామర్థ్యాలను సాధించడం కంటే, అమెరికా భాగస్వామ్యంతో కట్టుదిట్టమైన నియంత్రణలో ఉండే పౌర అణు కార్యక్రమమే మేలని ప్రభుత్వం భావించినట్లు కనిపిస్తోంది. అయితే, ఆ నియంత్రణల యొక్క కచ్చితమైన స్వరూపం, అధ్యక్షుడు పేర్కొన్న షరతులు అమలులోకి వచ్చే ఒప్పందంలో ఎలా ప్రతిబింబిస్తాయనే దానిపై ఆధారపడి ఉంటుంది…