దీపావళి తర్వాత కాలుష్యం పెరిగిన సమయంలో ఢిల్లీలోని పలు గాలి నాణ్యత పర్యవేక్షణ కేంద్రాలలో నివేదించబడిన డేటా అంతరాలు, భారతదేశం యొక్క దశాబ్దాల నాటి గాలి కాలుష్య పర్యవేక్షణ పద్ధతిపై పునఃపరిశీలనకు దారితీశాయి. పర్యవేక్షణ పరికరాలను ఉన్నతీకరించినప్పటికీ, డేటా-ధృవీకరణ ఫ్రేమ్‌వర్క్‌ను సవరించాల్సిన అవసరం ఉందని పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ వర్గాలు ఏఎన్ఐ వార్తా సంస్థకు తెలిపాయి.
సెంట్రల్ పొల్యూషన్ కంట్రోల్ బోర్డ్ (CPCB) ప్రకారం, 2015లో జాతీయ వాయు నాణ్యత సూచిక (NAQI)ను ప్రవేశపెట్టినప్పుడు వినియోగించిన పార్టిక్యులేట్ మ్యాటర్ ఎనలైజర్‌లు, ప్రతి క్యూబిక్ మీటర్‌కు 0 నుండి 1,000 మైక్రోగ్రాముల (µg/m³) మధ్య సాంద్రతలను కొలవడానికి క్రమాంకనం చేయబడ్డాయి.
నవంబర్ 10న జారీ చేసిన 11-అంశాల ప్రకటనలో, బోర్డు తన ఆటోమేటెడ్ డేటా-వాలిడేషన్ సిస్టమ్, క్రమాంకనం చేయబడిన పరిధిని మించిన గంటవారీ రీడింగులను పరిధికి వెలుపల ఉన్నవిగా వర్గీకరించి, వాటిని AQI గణనల నుండి మినహాయిస్తుందని పేర్కొంది…
దీపావళి బాణాసంచా కాల్చడం వంటి తీవ్రమైన కాలుష్య సంఘటనల సమయంలో, ప్రభావితమైన గంటవారీ రీడింగులను సంబంధిత కాలుష్య కారకం యొక్క 24-గంటల సగటులో చేర్చరు కాబట్టి, ఇది ఒక వ్యక్తిగత పర్యవేక్షణ కేంద్రంలో డేటా అంతరంగా కనిపించవచ్చని బోర్డు పేర్కొంది.
అయితే, సంవత్సరాలుగా పర్యవేక్షణ పరికరాలను ఉన్నతీకరించినప్పటికీ, డేటా ధ్రువీకరణను నియంత్రించే పద్ధతిలో ఎలాంటి మార్పు రాలేదని పర్యావరణ మంత్రిత్వ శాఖ వర్గాలు ఏఎన్ఐకి తెలిపాయి.
“అయితే, సంవత్సరాలు గడిచేకొద్దీ పరికరాలను ఆధునీకరించినప్పటికీ, పద్ధతి మాత్రం అలాగే ఉండిపోయింది,” అని ఒక మూలం ఏఎన్ఐకి తెలిపింది.
దేశంలోని అత్యంత కలుషితమైన 10 నగరాలలో, ఆరు హర్యానాలో, రెండు ఉత్తరప్రదేశ్‌లో మరియు రెండు రాజస్థాన్‌లో ఉన్నాయి. పేలవమైన AQI చార్టులలో అగ్రస్థానంలో ఉంటుందనే అపఖ్యాతి ఉన్న ఢిల్లీ, అంచనాలను అధిగమించి, CPCB పర్యవేక్షించే 285 నగరాలలో 12వ స్థానంలో నిలిచింది.
దేశవ్యాప్తంగా “చాలా పేద” వర్గంలోని 30 నగరాలలో, 11 హర్యానాకు చెందినవి. ఆసక్తికరంగా, 2025లో దీపావళి రాత్రి తర్వాత హర్యానాలోని రెండు నగరాలు “తీవ్రమైన” వర్గంలోకి జారిపోగా, ఈ సంవత్సరం రాష్ట్రంలోని ఏ నగరమూ ఈ వర్గంలోకి ప్రవేశించలేదు.
హర్యానాలోని ఝజ్జర్ జిల్లాలో వాయు కాలుష్యాన్ని అరికట్టడానికి యంత్రాంగం కఠినమైన చర్యలు చేపట్టింది. కాలుష్యానికి కారణమవుతున్నారని ఆరోపణలు ఎదుర్కొంటున్న వారిపై నాలుగు ఎఫ్‌ఐఆర్‌లు నమోదు చేసింది.
నవంబర్ 9 నాటి CPCB జాబితాలో, ఏ నగరాన్నీ “తీవ్రమైన” కేటగిరీలో చేర్చలేదు, అయితే అత్యధిక సంఖ్యలో నగరాలు (121) “మితమైన” కేటగిరీలో ఉన్నాయి…భారత ఏక్యూఐ స్కేల్ పరిమితి 500 వద్దే నిలిచిపోతుంది. భారతీయ ‘నేషనల్ ఎయిర్ క్వాలిటీ ఇండెక్స్’ (CPCB) ప్రకారం గరిష్ట పరిమితి 500 గా నిర్ణయించారు. 401 నుంచి 500 పరిధిని ‘తీవ్రమైంది’ (Severe)గా పరిగణిస్తారు. గాలిలో కాలుష్య కణాలు (PM2.5) ఎంత పెరిగినా, భారత ప్రభుత్వ డ్యాష్‌బోర్డ్‌లో సూచీ 500 లేదా దానిని దాటి చూపించదు.
గ్రేడెడ్ రెస్పాన్స్ యాక్షన్ ప్లాన్ (GRAP)లోని అత్యున్నత స్థాయి ఆంక్షలలో ఒకటైన మూడో దశను అమలు చేసినప్పటికీ దేశ రాజధానిలో వాయు నాణ్యత మరింత క్షీణించింది. దట్టమైన పొగమంచు నివాస ప్రాంతాలను, రహదారులను కమ్మేయడంతో నగరవ్యాప్తంగా ఉన్న కనీసం 15 పర్యవేక్షణ కేంద్రాలు 400 మార్కును దాటాయి.
భిన్నంగా అమెరికా లేదా అంతర్జాతీయ సూచీలు
IQAir వంటి సంస్థలు అమెరికాకు చెందిన ఎన్విరాన్‌మెంటల్ ప్రొటెక్షన్ ఏజెన్సీ ప్రమాణాలను వినియోగిస్తాయి. ఈ విధానంలో ప్రమాదకర స్థాయి దాటినప్పుడు కూడా ఫార్ములాను పొడిగించి 1,000 లేదా 2,000 వరకు సూచీని లెక్కించే వెసులుబాటు ఉంటుంది. అందుకే ప్రైవేట్ యాప్‌లు 1,000 కంటే ఎక్కువ సంఖ్యలను చూపించాయి…కాలుష్య కణాల (PM2.5 లేదా PM 10) సగటును సాధారణంగా 24 గంటల కాలపరిమితి ఆధారంగా లెక్కిస్తుంది. CPCB ప్రమాణాల ప్రకారం.. వాయు నాణ్యత సూచీ 0 నుంచి 50 మధ్య ఉంటే ‘మంచిది’గా, 51 నుంచి 100 మధ్య ‘సంతృప్తికరమైనది’గా, 101 నుంచి 200 మధ్య ‘మోస్తరు’గా, 201 నుంచి 300 మధ్య ‘పేలవమైనది’గా, 301 నుంచి 400 మధ్య ‘చాలా పేలవమైనది’గా, మరియు 401 నుంచి 500 మధ్య ‘తీవ్రమైనది’గా వర్గీకరించారు. ప్రస్తుతం ఢిల్లీలో అత్యవసరం కాని నిర్మాణ కార్యకలాపాలను నిలిపివేసి, వాహనాలపై కఠినమైన ఆంక్షలు విధించారు. ప్రాథమిక పాఠశాల విద్యార్థులకు హైబ్రిడ్ తరగతులను నిర్వహిస్తున్నారు.
ఢిల్లీతో పాటు దేశాల్లో పలు నగరాల్లో కూడా గాలి నాణ్యత క్షీణించినట్లు నివేదికలు అందాయి. ఉత్తరప్రదేశ్‌ రాజధాని లక్నోలోని పలు ప్రాంతాలను దట్టమైన పొగమంచు కమ్మేయగా, ముంబయిలోని కాలానగర్, బాంద్రా ప్రాంతాలపై పొగమంచు అలుముకుంది. ముంబయి ఖేర్వాడి-బాంద్రా ఈస్ట్‌లో 264, సెవ్రీలో 226గా నమోదయ్యింది,…
